Column Christopher Bergmann

Gepubliceerd op 10 januari 2017 | door Webloug

0

‘Slicht’ column van Christopher Bergmann

Slicht

Alle 50 Goud. k Heb der nait noar luusterd, mor n dag loater op internet keken noar d’oetslag. Ede Staal op ain, Wia Buze op twij – en veur de rest ook veul bekende noamen. k Mos even deurscrollen tot k bie n nummer kwam doar k nog wel ais geern noar luuster. Verleden joar ston t op 18, mor dit joar ging t flink omdele: nog mor ploats 35 veur Lianne Abeln mit Mien slichte laand. t Is n old laidje, n beetje olderwets ook, over t Grunneger laandschop, ain van de saaiste en mainst veurspelboare onderwaarpen van streektoalkunst. Mor David Hartsema, n Grunneger dichter en vertoaler oet Zoltkamp, moakt der wat moois van in zien Hogelandsters. Je zain t hoast veur joe: de braide Waddenzee, de kerken op n wier, de hoge wolkenlucht. En toch mout k tougeven dat k nog ìns nait de titel van t laidje haildaal goud begrepen haar dou k der veur t eerst noar luusterde. t Zat hom in t bievougelk noamwoord: slicht. Vanoet t Duuts (schlicht) en t Nederlands (slicht) kwam k oet bie n betaiken as ‘simpel, ainvoudeg’. t Ainvoudege Grunneger landschop – dat haar kind, mor k haar waiten most dat t toch n beetje aans zat. Hartsema het t laidje noamelk nait zulf opbedocht. t Is n vertoalen van Le plat pays, n nummer van Jacques Brel oet 1962. Slicht kin in t Grunnegers ook ‘simpel, ainvoudeg’ betaiken (richt en slichte toal, hè?), mor hier, pazend bie t Fraanse origineel, staait toch n aandere betaiken op de veurgrond: ‘effen, vlak, plat’.

Slicht – woar komt dat woord aiglieks vot? Toalwaitenschoppers denken dat t woord meer as doezend joar leden slihta lud hebben mout. Dou betaikende t ‘glad, effen’. t Is n òflaaiden van t nog oldere slik ‘glad, glidderg’ – en dat liekt nait zomor op n woord dat ook in Hartsema’s Brel-vertoalen staait: sliek. Sliek is gleersk spul. Vanoet ‘glad’ is t nog mor n klaain stapke noar ‘effen, plat’. n Landschop dat haildaal gladstreken is, is plat, vlak, slicht. Mor doar is t nait bie bleven wat dat woord betreft. Vanoet ‘glad, effen’ is de betaiken veraanderd: eerst noar ‘simpel, ainvoudeg’ (doar kinnen Nederlanders én Duutsers zok nog aal wat bie veurstellen), loater noar ‘minderweerdeg, nait goud’. Wat al te simpel is, is voak nait goud. Mit dat de betaiken veraanderde, bleef ook de klaank nait aalderwegens t zulfde. Veuraal in kontrainen in t zuden wuir der wel ais n ‘e’ in ploats van n ‘i’ zegd: slecht i.p.v. slicht. De leste betaiken (‘nait goud’) is aan dij Zuud-Duutse vörm plakken bleven – in t Grunnegers, t Nederlands en t Duuts. Slicht, de vörm oet t Noorden, het in t Nederlands en t Duuts op ain of aandere menaaier d’oldere betaiken bewoard: simpel, gewoon, ongekunsteld, dus haildaal nait slecht. En hou zit t mit d’oldste betaiken van t woord? In waarkwoorden kommen je dij nog tegen. Dou k lest n Duuts kookbouk deurbloaderde, las k n recept doar je gruintemassa in n schoale schlichten mouten, gladstrieken dus. En as je in t Nederlands n roezie slechten, din strieken je ook wat plooien glad, figuurlek din.

Over t bievougelk noamwoord slecht (wat, zo as wie nou waiten, n variant is van slicht) staait der in t Etymologisch Woordenboek van het Nederlands: “de oorspr. betekenis van slecht is ‘glad, effen’, maar in geen van de West-Germaanse talen is deze bewaard gebleven.” Meschain haren ze dat net wat aans opschreven as n Grunneger aan t woordenbouk mitwaarkt haar. Of ain dij geern noar Lianne Abeln luustert.

Tags: , ,



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

17 + twaalf =

Terug naar boven ↑
  • Literatuur activiteiten

    Geen nieuwe activiteiten